شنبه 15 خرداد 1395  05:06 ب.ظ



اف ال استودیو

این ساز از دو بخش کلی استوانه ای شکل تشکیل شده : قسمت اول (بالا و وقت نواختن: جلو) به قطر تقریبی 25 تا 30 سانتیمتر و به طول 45 سانتیمتر که سطح بالائی آن پوست کشیده شده در پائین به قسمت دوم متصل شده است این قسمت عبارآزمایش از استوانه باریک تری که درانتها (پائین) کمی گشاده ترشده به دهانه ای بازمنتهی گشته است. جنس تمبک معمولی از چوب است. تمبک به منظور نواختن، بطور افقی روی ران نوازنده نشسته قرارمی گیرد او دست چپ خود را در بالا دست راست را در کنار راست تمبک قرار می دهد با انگشتان، نرمه و تمام دست بر سری های مختلف (مرکز، میان، کنار) پوست می کوبد. صوت تمبک بدون ارتفاع معین است.

از آنجا که وسیله کوبیدن روی سازانگشتان آدم است این وسیله قادر است بر روی تمبک ریزه کاری شیرینکاری های زیاد اعمال نماید می توان از آن به عنوان «تکنواز» استفاده های شایان و دیدنی کرد. نقش همنوازی در این سازنه تنها همراهی ساز یا آواز تأمین و نگهداری «ضرب» موسیقی است؛ بلکه طی 25 سال اخیر به ابتکار حسین تهرانی همکاری دیگران ارکستری مرکب از«گروه تمبک نوازان» تشکیل شده قطعه هائی اجرا کرده اند.
تُمبَک، (تنبک، دمبک، دنبک یا ضَرب) یکی از سازهای کوبه‌ای پوستی است از نظر سازشناسی جزء طبل‌های جام‌شکل محسوب می‌شود که از این خانواده می‌توان به سازهای مشابه مانند داربوکا در کشورهای عربی و ترکیه همین طور زیربغلی در افغانستان اشاره کرد. ساختمان بدنه تنبک را در قدیم از جنس چوب، سفال و گاهی فلز می‌ساختند، لیکن امروزه از جنس چوب می‌سازند. تنبک از پارت ‌های پایین تشکیل شده است:

قدمت تنبک با نام‌های پهلوی دمبلک و تنبور به پیش از ادرود می‌‌رسد و طبق نظر دکتر معین دمبک صورت دگرگون‌شدهٔ همین نام است. تمبک در چند دهه اخیر پیشرفت چشم گیری کرده به عنوان سازی تکنواز و مستقل بیان شده است. این پیشرفت مرهون تلاش استادان این ساز است که در این بین نقش استاد حسین تهرانی به قدری ارزش می‌‌یابد که از او می‌توان با عنوان پدر تنبک‌نوازی نوین ایران یاد کرد. در جهان ی ساختن این ساز، مرحوم ناصر فرهنگ‌فر، مرحوم امیر ناصر افتتاح، استاد محمد اسماعیلی، پژمان حدادی و بهمن رجبی نیز نقش مهمی داشته‌اند. در مورد ٔ وجه تسمیه این ساز، هنوز یک رای نهایی حاصل نشده‌است. گروهی معتقد هستند که نام این ساز در اصل تنبک بوده تبدیل آن به تمبک به قلب حرف «ن» ساکن به «م»، قبل از حرف «ب» است؛ مثل اتفاقی که در تلفظ واژه ٔ «شنبه» می‌افتد. اما گروهی دیگر معتقد هستند که صورت «تنبک» منشاء منطقی نداشته و به همین دلیل به غلط در بین مردم رواج یافته است. ولی در نوازندگی این ساز از تکنیک‌هایی به نام های «تُم»، «بک»، «پلنگ» «ریز» مصرف می‌شود. پس چندان بعید نیست اگر نامگذاری «تمبک» بر طبـق همین اسامی صورت گرفته باشد. از نظر زبان‌شناسان عبارت Tambourine که در زبان‌های اروپایی برای تمبک به کار می‌رود از عبارت ٔ تنبور پهلوی وام گرفته شده‌است. ساز تنبک را به نام ‌«ضرب» نیز می‌شناسند، دلیل اطلاق این نام « ظاهراً به‌مناسبت آن است که اصول ضرب آهنگ را با آن نگاه می‌داشتند ؛ زیرا در لغت نوشته‌اند: نوعی تنبک بزرگی که مطربان جهت نگاه‌داشتن اصول به‌کار دارند ... »

اما علت نامگذاری کلمه‌ی « تنبک » برای این ساز را « می بایست در اصوات شنیده‌شده از آن جستجو کرد، بدین مفهوم که زمان ی با نرمه‌ی انگشتان دست چپ یا راست، به حالت نیمه‌مشت به وسط پوست یا همان ناحیه‌ی مرکزی آن ضربه وارد می‌کنیم ؛ اکثرا ً صدایی شبیه به « تن » شنیده می‌شود. وقتی که با نرمه‌ی انگشتان دست چپ یا راست، به کناره‌ی پوست، ضربه وارد کنیم ً صدایی شبیه به « بک » به گوش می‌رسد ؛ لذا آن‌را « تنبک » می‌گویند... در اینجا باید بلافاصله اضافه کنیم که هیچ حکم کلی قاطعی در مورد شنیدن صدا به صورت‌های الزامی « تن » و « بک » صادر نمی‌کنیم ؛ جهت چه که شاید صداهای دیگری غیر از [این] دو لفظ گفته شده به گوش برسد... » به‌طوری که بعد از چیره‌دستی مهارت کامل نوازنده‌ی تنبک، می‌توان انواع صداها را از این ساز، طنین‌افکن کرده و ریتم‌های متنوع استخراج نمود ؛ این مسأله با تسلط، تکامل حرکت انگشتان و بالاتر از آن، اندیشه نوازنده‌ی تنبک، ارتباطی مستقیم دارد.تنبک، جزو سازهای ضربه‌ای کوبه‌ای می‌باشد. سازهای ضربه‌ای کوبه‌ای « سازهایی هستند که از طریق وارد کردن ضربه‌های دو دست یا کوبیدن روی آنها مورد مصرف قرار می‌گیرند. » این سازها بر دو دسته هستند : ۱. سازهای ضربه‌ای پوستی (مانند تنبک) ۲. سازهای ضربه‌ای غیرپوستی (مانند مثلث)ساز تنبک از پنج پارت تشکیل می‌شود:۱. پوست | ۲. دهانه‌ی بزرگتر | ۳. تنه | ۴. نفیر یا گلویی | ۵. کالیبر یا دهانه‌ی کوچک از آنجا که وزن (ریتم) در آهنگ ایران، ارزش شایانی می‌باشد، « تنبک » نیز ـ که پایه‌ی وزن (ریتم) است ـ به همان اندازه دارای ارزش خواهد بود. مرحوم خالقی در کتاب خویش (سرگذشت موزیک ایران، جلد ۱، ص. ۴۰۳) می‌نویسد: « باری، مقصود، ارزش مقام تنبک و ارزشی است که وزن در موسیقی دارد. در عالم موسیقی ارزش بسیار زیاد برای وزن در نظر می‌گیرند ؛ حتی مورخین به این نتیجه رسیده‌اند که وزن، اولین موزیک بشر است... [تنبک] قرن‌ها جای اصوات فرعی را حفظ کرده به نغمات ما جان بخشیده است. » از عبارت نوازندگانی که به ساز تنبک وسعت بخشیدن به آن، با نبعضی احترام‌آمیز تأکیدی بر شخصیت والا و هنری بخشیدن به این ساز، نگریسته‌اند: زنده‌یاد استاد حسین تهرانی، هنرمند محترم بهمن رجبی، شادروان ناصر فرهنگ‌فر دیگران می‌باشند.
تمبک زورخانه

شکل ظاهری آن با تمبک معمولی کمی اختلاف دارد. قسمت بالائی آن به شکل جام پارت دنباله (درپائین) مخروطی تر از تمبک معمولی است. همچنین این تمبک زورخانه را از گل پخته می سازند. صوت آن نیز بم تر قوی تر از تمبک معمولی است. بلندی ساز 45 قطر دهانه پوستی 48 سانتیمتر است.

پوست
دهانه بزرگ
تنه
گلویی(نفیر)
دهانه کوچک(کالیبر)


  • آخرین ویرایش:-
نظرات()   
   
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic